De volgende Karelsprijs voor Europese eenwording zou eigenlijk naar Vladimir Poetin moeten gaan. Hij heeft het klaargespeeld om een slapende reus wakker te maken. Met een ongekend salvo aan financiële en economische sancties tegen de aanrander van Oekraïne, goed afgestemd met bondgenoten, heeft de Europese Unie zich gemeld als speler in de veiligheidspolitiek. Duitsland gaat zijn krijgsmacht moderniseren. De Europese defensiesamenwerking lijkt te worden vlotgetrokken. De EU-landen financieren gezamenlijk wapens en munitie voor Oekraïne. Het boegbeeld van de strafexpeditie tegen de oorlogszuchtige dictator in het Kremlin is niet de Amerikaanse president Joe Biden, maar de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen.
De Europese Unie groeit door crises. De eurocrisis werd bezworen toen de Europese Centrale Bank een big bazooka in stelling bracht. De coronacrisis slechtte het taboe op eurobonds. Poetins overval op Oekraïne markeert de geboorte van de Europese geopolitiek. De civiele grootmacht die de Europese Unie al was kweekt nu spierballen om de internationale rechtsorde te verdedigen en zijn burgers te beschermen in een wereld vol agressieve en onberekenbare autocraten: Poetin, Xi en over drie jaar misschien weer Trump. Nexit, iemand?
Tankstation
De eendracht die 27 nationale regeringen tentoonspreiden tegenover Poetin is indrukwekkend, maar daarachter gaan, zoals gebruikelijk in de EU, wel wat ongemakkelijke compromissen schuil. Bijvoorbeeld over gas en olie. De inkomsten uit de verkoop van fossiele brandstoffen hebben Poetins oorlogskas gevuld. Zij financierden ook de onderdrukking van de binnenlandse oppositie, de buitenlandse desinformatiecampagnes en de steun aan extreemrechtse partijen in de EU. De in 2018 overleden Amerikaanse senator John McCain noemde Rusland ooit a gas station masquerading as a country. Toch hebben de EU-landen geen overeenstemming kunnen bereiken over een verbod op de import van gas en olie uit Rusland. Zo houdt Poetin de mogelijkheid om landen te chanteren en de prijzen te manipuleren met de gaskraan. Uitzonderingsbepalingen in de sanctiebesluiten staan het toe dat er honderden miljoenen euro’s per dag naar Moskou blijven stromen als betaling voor de brandstofrekening.
Het zou beter zijn om in één keer af te kicken van Russisch gas en olie en de pijn van cold turkey naar draagkracht te verdelen. Ook al betekent dat dat er tijdelijk een aantal Europese fabrieken wordt stilgelegd en dat we een extra trui moeten aantrekken om ons warm te houden in de volgende winter.
“Hernieuwbare energie is de energie van de vrijheid”, zei de leider van de Duitse liberalen, Christian Lindner, afgelopen zondag. Dat zou ik zijn geestverwant in het Torentje ook graag willen horen zeggen. Hoe dan ook gaat de Europese energietransitie in een hogere versnelling. Onbedoeld bereikt Poetin datgene waar miljoenen klimaatactivisten keer op keer om hebben gesmeekt.
Windmolens of kalasjnikovs
Maar het tempo waarin we fossielvrij worden is niet alleen een zaak van Europese of nationale politiek. Ook lokale gemeenschappen kunnen de energietransitie aanjagen. Kandidaat-gemeenteraadsleden in Nederlandse steden en dorpen hoeven niet machteloos toe te zien hoe hun verkiezingscampagnes worden overschaduwd door de oorlog in Oekraïne. Zij kunnen bijdragen aan het financieel afknijpen van de agressor door hartstochtelijker dan ooit te pleiten voor woningisolatie, warmtenetten, warmtepompen, zonnepanelen, windturbines en aardwarmte. De energietransitie verknoopt de lokale politiek met de wereldpolitiek. Think globally, act locally!
In mijn eigen woonplaats, Amsterdam, zoekt het stadsbestuur naar ruimte voor 17 windmolens binnen de gemeentegrenzen. Onder de naam ‘Windalarm’ trekt een luidruchtige minderheid ten strijde tegen dat plan. Maar vanaf nu kan het debat tussen voor- en tegenstanders van windenergie niet alleen meer gaan over onze verantwoordelijkheid voor de klimaatcrisis versus mogelijke overlast en verandering van het landschap. Het moet ook gaan over het terugdringen van onze afhankelijkheid van gas en olie uit Rusland, over Europese solidariteit en veiligheid.
Het debat over windmolens moet ook gaan over Europese solidariteit en veiligheid
Als die 17 windmolens er komen, vloeit er, grof geschat, jaarlijks 2 miljoen euro minder aan aardgasbaten in Poetins schatkist. Zolang de molens niet draaien, kan Poetin met dit geldbedrag pakweg tweeduizend moderne kalasjnikovs toevoegen aan het arsenaal van zijn strijdkrachten. Elk jaar weer. Of twee Kalibr's, de kruisraketten waarmee de afgelopen dagen militaire en civiele doelen nabij de Oekraïense hoofdstad zijn bestookt.*
Windalarm in Amsterdam, het protest is legitiem en de bezwaren zijn invoelbaar. Maar het luchtalarm in Kyiv zou een veel krachtiger wake-up call moeten zijn, ook voor ons.
Voetnoot
* Deze voorzichtige schatting is gebaseerd op de onderstaande aannamen. (Verbeteringen zijn welkom. Gebruik daarvoor het reactieveld onderaan deze pagina.)
- Gezamenlijk vermogen van 17 Amsterdamse windturbines: 50 megawatt
- Capaciteitsfactor wind op land: 0,25
- Rendement gascentrale: 60%
- Prijs aardgas: 80 euro per megawattuur
- Aandeel Russisch gas: 40% (de gasmarkt is een Europese markt)
- Betalingen Gazprom aan Russische staat als aandeel van omzet: 1/3
- Prijs kalasjnikov (AK-12): 1000 euro
- Prijs Kalibr: 1.000.000 euro